OsmanlıYeniçağ

Devlet Ana Romanı Ekseninde Osmanlı Beyliği ve Çevresi

Bu makaleyi 5 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Mustafa Can Tiryaki

Devlet Ana, Kemal Tahir’in Osmanlı’nın kuruluş devrini, tarih tezleri ekseninde kurduğu bir romandır. Roman, Kemal Tahir’in tarihyazımı becerisini de ortaya çıkarmaktadır zira bu eser, tarihçilerin Osmanlı tarihine bakışına birçok yönden etki etmiştir.

Osmanlı, Selçuklu devletinin Bitinya ucunda oturmuş bir beyliktir. Başındaki Ertuğrul Bey, yiğitliği ile nam salmış bir beydir. Kardeşi Dündar Bey ve oğlu Osman Bey arasında daha o yaşarken bir beylik mücadelesi başlamış, bunu öngördüğü için Osman’ı kendisine naip atamıştır. Beyliğini, etrafında beliren yolsuzluklardan ve günahlardan beri tutmaya çalışır ve İlhanlı tehlikesine karşı haracını yollar. Çevre toprak beyleri ile dostluk kurduğundan, çapul ve yağma işlerini bir kenara bırakan beylik, hepten fakir kalmıştır. Dündar, abisinin bu fikrine şiddetle karşı çıkar. Ona göre Türkmen yağma yapmalıdır. Aksi takdirde gücünü ve savaşmayı unutur.  Ertuğrul Bey hastalanır ve ölür. Artık beylik Osman’a kalmış, Şeyh Edebalı’nın kızı ile de evlenerek iktidarını kuvvetlendirmiştir.

Osman’ın en yakın arkadaşları -dolayısı ile müttefikleri- Tekfur Romanoz ve Alişar Bey’dir. Hikaye örgüsünde her ikisi de, Osman’ı uçkur düşkünlüğü yüzünden satmışlardır. Dolayısı ile uçkur düşkünlüğü eserde -hükümranlığını kaybetme- sembolü olarak ortaya çıkmıştır. Osman Bey ise düğünleri ve evlilikleri iktidarını geliştirme araçları olarak kullanmış ve her düğün veya nikahtan siyasi olarak bir kar çıkarmıştır.

Osman Bey, yaptığı faaliyetler ve ahi şeyhlerinin istihbaratları sayesinde Eskişehir sancakbeyi olmuştur. Bu da dönemin siyasetini ortaya çıkarır. Kitabın bize okuttuğu siyasete göre Bizans, İlhanlılar ile evlilik yoluyla ittifak kurup, Selçuklu topraklarına girmek fikrindedir. Selçuklular ise İlhanlı nüfuzundan korkup ilerlemekten çekinir olmuşlardır. Beylikler ise Selçuklu’nun askeri anlamda kendilerine yardım etmelerini beklerler. Her şey, İlhanlı hükümdarı Argun’un ölümüyle karışır. Bunu ilk öğrenen, Osman Bey olmuş, siyasetini buna göre kurmuştur.

Sosyal ve Kültürel Olaylar

Din, romanda bugünkü gibi kompleks bir yapı değildir. Karakterler, heterodoks İslam üzere yaşamaktadırlar. Bazı karakterler Hristiyanlıktan İslam’a dönmüşlerdir. Bunlar, bazen besmele yerine “Rab-İsa aşkına” veya “Meryem Ana yardım etsin” gibi kalıplar kullanıp, istavroz taşırlar. İmam, İsa’nın da peygamber olduğunu belirterek, bu yeni müslüman olmuş insanlara icazet verir.

Tekfurlar, Bizans ile sorun yaşamaktadırlar. Bu yüzden gayrihristiyan oldukları halde  Osmanlı ve diğer beylikler ile işbirliği yapmaktadırlar. Ayrıca romanda müslüman-hristiyan evlilikleri de yoğundur. Tüm bunlar, Bitinya ucunda dinin arkadaşlık ve siyaset konusunda bir kıstas oluşturmadığını göstermektedir. Bacıbey, yani romana ismini veren Devlet Ana, bir istisna olarak ilk çocuğunu hristiyan bir kıza vermeyi reddetmiş fakat kız ölünce kardeşini evlatlık olarak almıştır. Yani bu konuda yumuşamıştır.

Son olarak beylikte, eski devletlerden gelen bir fikir olarak şemsiye-kalemiye ayrımı bir karakter üzerinden verilmiştir. Bu karakter, çelebi olmak istediğinden anası ile arasını açmış ve nişanlısından ayrılmıştır. Okuyup çelebi olmasını isteyen İmam Fakih ve Ertuğrul Bey’dir.

 

Kemal Tahir, Devlet Ana, Bilgi Yayınevi, 1969

Comment here