Tıp Tarihi

Tarih Öncesi Karaciğer Falı – Hepatoskopi

Bu makaleyi 4 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Muhammed Buğrahan Selçuk

Günümüzde bir çeşit fal gibi tanımlanan hepatoskopi, Mezopotamya’da bir tıbbi yöntem olarak kullanılıyordu. Kanın, yani dolayısıyla hayatın toplandığı yer olarak görünen karaciğerin parçalarının incelenmesine ve kişinin sağlığına ilişkin işaretlerin aranmasına dayanıyordu.

Aynı zamanda karaciğer, insan karakteri ve kaderi hakkında mistik inançta merkezi bir yer işgal etmiştir. İlk insanlar karaciğerin ılık ve bol kanlı görünümünden etkilenmişler, ılık kanı hayat, yokluğunu ise ölüm olarak kabul etmişlerdir. Karaciğer ılık kanı yarattığından dolayı hayatın merkezi olarak görülmüştür. Babilliler ise karaciğeri ruhun oturduğu bir koltuk olarak görmüş ve ruh ile yoğun bir bağı olduğunu düşünmüşlerdir.

Koyun veya keçi karaciğerleri ile topraktan yapılan karaciğer modellerini, fal açmak ve gelecekten haber almak maksadıyla kullanmışlardır.

Karaciğer Falı geleneğindeki temel düşünce şöyledir: Kurban edilen hayvanın karaciğeri kendisine başvurulan tanrının karaciğerini temsil eder, bu sebeple de tanrının tespit etmiş olduğu geleceğe ilişkin olayları ve tanrının iradesini, kurban edilen hayvanın karaciğerinde okumak mümkündür.

Diğer bir yoruma göre ise kurban tanrıyı değil, kurbanı sunan kişiyi temsil eder, kurban edilen hayvanın karaciğeri de o kişinin karaciğerinin temsilcisidir. Kurban edilen hayvanın karaciğeri bu yoldan da tanrının o kişi hakkında iradesini gösterir. Karaciğer falları ve bu maksatla sunulan kurbanlar için özel törenler yapılmaktaydı.

İlkin karaciğerin vücut içindeki durumu dikkatle inceleniyor, karaciğer kesilmeden karaciğerin duruşu, büyüklüğü ve çeşitli kısımları dikkatle tetkik ediliyordu. Papazlar karaciğerin değişik özelliklerine göre ne gibi kararlar verilmesi gerektiğini ve iyi talihin beklenip, bcklenmiyeceğini tespit ederlerdi. Karaciğer falı geleneği ile Mezopotamyalıların karaciğer anatomisi üzerinde çok geniş bilgi edinmiş oldukları anlaşılmaktadır.

Mezopotamya’da başlayan bu uygulama zamanla Anadolu’da Hititlere, Avrupa’da İtalya bölgesinde yaşayan Etrüsklere yayılmıştır. Hepatoskopi geleneği Etrüsklerden sonra Yunanlılar ve Romalılar arasında yaygınlaşmıştır. Buna benzer ayinler bugün hala Borneo, Burma ve Uganda da uygulanmaktadır. Borneo’da yaşayan Kayan’lar bir domuzun karaciğerinin incelenmesi ile kavgalarını sona erdirmektedirler.

Bugün Anadolu’da ciğerparem, ciğerköşem, ciğersiz, ciğeri beş para etmez, ben adamın ciğerini okurum gibi sözler işitiriz ki bunlar ön-asya’nın en eski milletlerinden kalma sözler ve inançlardır.

 

 

Kaynakça: http://www.journalagent.com/terh/pdfs/TERH_1_1_47_49.pdf

Comment here