Tıp Tarihi

On Bin Yıllık Cerrahi – Trepanasyon

Bu makaleyi 3 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Muhammed Buğrahan Selçuk

Trepanasyon, Yunanca “trypanon” yani “delik”, “delgi”, “burgu” kelimesinden türemiştir.

Trepanasyon, kafatasında şiddetli ağrı olan bölgede, baş derisi cerrahi aletlerle kaldırıldıktan sonra kafatasından bir parçanın beyin ile beyni çevreleyen zar oluşumuna zarar vermeden çıkarılıp alınmasıdır.

Bulunan ilk trepanasyon örneği Paleolitik Dönem’de (Yontma Taş Devri) İsrail ve Fas’da gerçekleştirilmiştir. Devamında ise Anadolu’da Neolitik Dönem’de (Cilalı Taş Devri) karşımıza çıkmaktadır. Arkeolojik çalışmalar sonucunda Anadolu’da uygulanan en eski trepanasyon örneği Konya’da bulunan Aşıklı Höyük yerleşkesinde saptanmıştır.

Başından yaralanan hastanın zarar görmüş beyin bölgesine ulaşabilmek, kafatası içinde oluşmuş cerahat, kan ve kırık kemik parçalarını çıkarabilmek, kafa içi basıncını düşürmek gibi tıbbi amaçlarla uygulanan trepanasyon aynı zamanda eski çağ insanlarının kötü ruhlardan kurtulma düşüncesiyle de uyguladığı bir yöntemdir.

Tarihte 10.000 yıl önce dahi insanların beyni ve ortaya çıkardığı sonuçları nasıl anladıkları, bu işlemi nasıl bu kadar doğru ve başarılı uyguladıkları insanı düşündürmektedir. Çünkü yapılan araştırmalar sonucu o devirde bu işlemden sonra yaşama oranının %50 ila %90 arasında değişmekte olduğu anlaşılmıştır. Hatta kimi kafataslarında iyileşmiş 2-3 delik bile bulunmaktadır. Bu bize, bir insana 2 veya 3 sefer dahi trepanasyon uygulayabildiklerini göstermektedir. Elde edilen bulgulardan, işlem sonrası kimi insanların yıllar boyu yaşabildikleri anlaşılmıştır.

Vaktiyle Ortaçağ Dönemi’ne kadar varlığını sürdüren trepanasyon zaman içinde sadece hastanelerde uygulanmaya başlamıştır. Osmanlı zamanında yaşamış olan Sabuncuoğlu Şerefeddin, akıl sağlığı hastanesinde kendi hastalarına bu tekniği uygulamıştır.

Ancak zamanla hastanelerin yeterli hijyen koşullarını sağlayamaması nedeniyle trepanasyon uygulanan hastalar sıklıkla enfeksiyon kapmış ve işlem sonrası hayatta kalma oranı gittikçe azalmıştır. Bu sebeple uygulanmamaya başlanan trepanasyon bir müddet sonra tıp alanındaki varlığını yitirmiştir.

Arkeologların bulduğu delikli kafatasları sayesinde bu yöntem günümüzde tekrar gün yüzüne çıkmış, hatta 1800-1900’ler arası kimi doktorlarca epilepsi hastalarının tedavilerinde uygulanmıştır. Günümüzde ise kraniotomi veya kraniektomi adı ile trepanasyon, tıp alanında beyin ile ilgili cerrahi işlemler amacıyla kullanılmaya devam etmektedir.

 

 

Kaynakça: http://norosirurji.dergisi.org/pdf/pdf_TND_666.pdf

Comment here