Siyasal Bilimler

Rusya Federasyonu’nun Günümüz Nükleer Çalışmaları

Bu makaleyi 12 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Namık Yıldızalkan

Günümüz koşullarında nükleer enerji, Rus ekonomisinin en önemli sektörlerinden birisidir. Hem nükleer enerjiden elde edilen verimin artması hem de Rosatom’un dış ülkelere nükleer enerji anlamında yatımlar yapması Rus ekonomisi için hayati önem taşımaktadır. Çünkü Rusya’da nükleer sanayi, diğer sanayilerin gelişimi için lokomotif görevi görmektedir.

An itibariyle Rusya Federasyonu sınırları içerisinde yapım aşamasında olan güç ünite sayısı 6’dır. Rusya Federasyonu’nun resmi verilene göre 2017 sonunda, Rosatom’un dış siparişler portföyü 139 milyar doları aşmış bulunmaktadır.[1] Aynı zamanda yurtdışında kurulan santrallerin sayısında dünya lideri konumundadır. Buna ek olarak, Rosatom, 36 nükleer güç ünitesinin inşası için de sözleşmeler imzalamıştır. Özellikle, Akkuyu nükleer projesi (Türkiye), Belarus nükleer projesi (Belarus), Kudankulam Nükleer Projesi (Hindistan), Ruppur nükleer projesi (Bangladeş), Tianwan nükleer projesi (Çin), Hanhikivi-1 nükleer projesi (Finlandiya) ve Paks nükleer projesi (Macaristan) büyük önem taşıyan projelerden bazılarıdır.

1. Akkuyu Nükleer Projesi

12 Mayıs 2010 tarihinde, Rusya Federasyonu ve Türkiye Cumhuriyeti Hükümetleri, toplam 4800 MW kapasiteli VVER-1200 reaktörlü dört güç ünitesinden oluşan Mersin ilinde, Türkiye’nin güney kıyısında Akkuyu nükleer santralinin inşasını sağlayan bir İş birliği Anlaşması imzaladı.[2] Anlaşma gereğince Akkuyu Nükleer Projesi, dünyada “yap-işlet-devret” modeli kapsamında yürütülen ilk nükleer santral olma özelliğini taşımaktadır. Bu sayede şirketin burada nükleer tesisi kurmasıyla birlikte anlaşma içerisinde belirlenen tarihe kadar şirket burayı işletecek ve ilerleyen dönemlerde Türkiye Cumhuriyeti’ne teslim edecektir.

Rosatom Şirketi’nin bu projedeki payı Rosatom verilerine göre %99,2 olarak belirtilmektedir. Projenin toplam maliyetinin ise 20 milyar dolar olduğu tahmin edilmektedir. Projenin gerçekleştirilmesi için lazım olan ekipmanların ve teknoloji ürünlerinin büyük bir kısmı Rus şirketleri tarafından temin edilmektedir. Ancak Türk şirketleri de inşaat ve montaj çalışmalarında katılım göstermektedir.

Akkuyu nükleer santrali Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk santrali olmasından dolayı, nükleer enerji alanında yetkin çalışanlara sahip değildir. Bu yüzden Rusya Federasyonu ve Türkiye Cumhuriyeti arasında yapılan anlaşmaya göre Türk öğrenciler nükleer enerji alanında uzmanlaşabilmek için Rus üniversitelerinde eğitim ve öğretim gerçekleştirmeye başlamıştır. Türk öğrenciler Rusya Ulusal Araştırma Nükleer Üniversitesi’nde (NRNU) ve St. Petersburg Politeknik Üniversitesi’nde eğitim görmektedirler. Rosatom eğitim ve teknik merkezlerinde eğitim ve öğretim aldıktan sonra, Türk öğrenciler Akkuyu nükleer santralinin birer personeli olacaklardır.[3] Bu sayede Türkiye Cumhuriyeti enerji alanında dışa bağımlılığını azaltacaktır.

4 adet nükleer reaktörden oluşacak Akkuyu Nükleer Santrali’nde birinci ünite 2023 yılında diğer ünitelerin de birer yıl arayla üretime başlaması planlanmaktadır. Buna göre 2026 yılında santral tam kapasite üretime geçecektir.[4]

2. Belarus Nükleer Projesi

Belarus nükleer projesi ilk olarak 1970’li yılların başında düşünülmüştür. Vitebsk bölgesinin Braslav bölgesinde Snudy Gölü kıyısında veya Mogilev bölgesinin Bobruisk bölgesinde Brozha köyü yakınında yapılması önerilmiştir.1971 yılında, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi ve SSCB Bakanlar Konseyi, Snudskaya sahasında bir nükleer enerji santralinin inşasını desteklemesine rağmen ertesi yıl Enerji Bakanlığı ve SSCB Çevre Bakanlığı jeolojik ve ekonomik açıdan daha elverişli olan Litvanya Gölü kıyısında bulunan bir araziye inşa edilmesi yönünde kararı kılmışlardır.[5] Bu projenin gerçekleşmemesi Belarus’un nükleer santralden yoksun kalmasına sebebiyet vermiştir. Bu yoksunluğun giderilme için Rusya ve Belarus arasında yeni bir nükleer santral inşa edilmesi için anlaşmaya varılmıştır.

Bu proje Akkuyu nükleer santrali projesine oldukça benzemektedir. Çünkü Belarus’ta kurulacak olan nükleer santral de Belarus için ilk olma özelliğini taşımaktadır. Aynı zamanda bu proje Belarus ve Rusya Federasyonu arasında gerçekleşen en büyük ve en önem arz eden projelerin başında gelmektedir. Belarus da enerji alanında büyük sorunlar yaşayan bir ülkedir. Nükleer santrallerin inşasının ekonomik gerekçesinde, Belarus’ta güç tüketiminin 2020 yılı sonuna kadar önemli ölçüde artacağı ve enerji tüketiminin 47 milyar kWh’ye ulaşacağı beklenmekteydi.  Bu neden Belarus’un nükleer tesis inşa etme istemesinin sebeplerinden biridir.

Mart 2011 yılında Rusya Federasyonu ve Belarus Cumhuriyeti hükümetleri arasında, projenin yapımına dair mutabakata varılmıştır. İnşa edilecek olan santral Ostrovets (Grodno) kasabasına 18 km uzaklıktadır. Proje, 2.400 MW kapasiteli VVER-1200 reaktörlü iki üniteli bir nükleer tesis inşasını kapsamaktadır. Bu projenin de mimarı Rosatom’dur. Günümüzde bu proje başarıyla sona doğru yaklaşmaktadır. 31 Mart 2020’de 19:20’de, Belarus nükleer santralinin 2 numaralı güç ünitesinin ilk 10 kV bölümüne tasarım şemasına göre enerji verildi.[6] İki numaralı güç ünitesinde belli çalışmalara devam edilmektedir.

3. Kudankulam Nükleer Projesi

Kudankulam nükleer projesi 1988 yılının Kasım ayında SSCB devlet başkanı Mikhail Gorbachev ve Hindistan devlet başkano Rajiv Gandhi tarafından imzalanmıştır. Ancak antlaşmadan birkaç yıl sonra SSCB’nin yıkılmasıyla birlikte nükleer santralin inşası için varılan antlaşmanın nihai sözleşmesi taraflar tarafından imzalanamamıştır. SSCB’nin yıkılmasıyla birlikte Rusya’da yaşanan siyasi ve ekonomik istikrarsızlıklar nedeniyle uzunca bir süre proje askıda kalmıştır. İlerleyen süreçte hem Rusya Federasyonu hem de Hindistan projenin hayata geçebilmesi harekete geçmişlerdir. 21 Haziran 1998 tarihinde Rusya Atom Enerjisi Başkanı Yevgeny Adamov ve Hindistan Atom Enerjisi Komisyonu Başkanı Chidambaram, söz konusu nükleer santralin inşasının devamı için son bir anlaşma imzalamışlardır. Bu anlaşmanın ardından nükleer tesisin kurulması için gerekli çalışmalar başlamıştır. Bunun en önemli göstergelerinden biri de dönemin Hindistan Büyükelçisi V. Trubnikov’un 2007 yılında kayıtlara geçen konuşmasıdır. “Hindistan, nükleer enerji endüstrisinin gelişimini enerji kıtlığını azaltmanın en umut verici yollarından biri olarak görüyor. Tamil Nadu’nun güney eyaletindeki teknik yardımımızla Kudankulam nükleer santrali, her biri 1 bin megawatt’lık iki güç ünitesiyle inşa ediliyor. Hindistan, lansmanı ile tüm nükleer santrallerinin elektrik üretimini neredeyse yüzde 50 artıracak. Pratik olarak sadece dört güç ünitesinin inşasına devam etmekle kalmıyor, aynı zamanda diğer eyaletlerde nükleer santrallerin oluşturulmasına yardımcı olmaya hazırız.”[7]

29 Ağustos 2016’da ilk güç ünitesi başlatıldı. Nisan 2014’te, Rusya Federasyonu ve Hindistan’ın katılımıyla nükleer santralin ikinci aşamasının (3 ve 4 numaralı güç üniteleri) inşaatı ve bu aşamanın aralık ayında başlanması yönünde anlaşmalar imzalandı. 29 Haziran 2017’de ilk beton 3 numaralı güç ünitesine döküldü. 1 Haziran 2017’de  ise Kudankulam nükleer projesinin üçüncü aşamasının (5 ve 6 numaralı güç üniteleri) yapımı için Genel Çerçeve Anlaşması imzalanmıştır. 31 Temmuz 2017 tarihinde, Atomstroyexport JSC ile Indian Atomic Energy Corporation arasında öncelikli tasarım çalışması, ayrıntılı tasarım ve santralin üçüncü aşaması için temel ekipman temini için sözleşmeler imzalandı. Bu, Kudankulam Nükleer Projesi’nin üçüncü aşamasının pratik uygulama aşamasına geçişi anlamına gelmektedir.

Sonuç

Rusya Federasyonu’nun nükleer enerji alanındaki çalışmalarının geçmişten günümüze dek gelişim gösterdiğini söyleyebiliriz. Belli dönemler içerisinde durgunluklar yaşanmış olsa da çalışmalar devamlılığını yitirmemektedir. Nükleer Enerji alanında SSCB’den hem bilgi hem de nükleer potansiyel anlamında büyük bir miras alan Rusya Federasyonu, nükleer enerji sayesinde hem kendi kendine yetebilen bir ülke hem de nükleer enerji alanındaki bilgi birikimini kullanarak dış ülkelere de bu sistemi ihraç etmektedir. Aynı zamanda bu enerjiden elde etmiş olduğu gelir sayesinde diğer sanayi kuruluşlarını da geliştirme imkanı elde etmektedir. Ek olarak enerji ticareti beraberinde siyasi yakınlaşma yahut siyasi ayrışmaları da beraberinde getirmektedir.

 

 

KAYNAKÇA

 

– “Yenilenebilir Enerji Kaynakları”, http://www.mfa.gov.tr/yenilenebilir-enerji-kaynaklari.tr.mfa, (Erişim Tarihi: 29/4/2020).

– Daly, Thomas M., CAPT USN “Crossroads at Bikini” United States Naval Institute Proceedings July 1986

– “Nuclear Energy” , https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/nuclear-energy/, (Erişim Tarihi: 29/4/2020).

– “Nükleer Enerji”, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Nukleer-Enerji, (Erişim Tarihi:30/4/2020).

– “Istoriya atomnoy promyshlennosti Rossii”, https://rosatom.ru/about-nuclear-industry/history/, (Erişim Tarihi: 1/5/2020).

– “Proyekt stroitel’stva AES Akkuyu”, http://www.akkunpp.com/index.php?lang=ru, (Erişim Tarihi: 2/5/2020).

– “Belorusskaya atomnaya elektrostantsiya”, https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%AD%D0%A1 (Erişim tarihi:2/5/2020)

– “Belorusskaya Aes Rosatom”, https://rosatom.ru/journalist/news/na-energobloke-2-belorusskoy-aes-nachalas-podacha-napryazheniya-na-sobstvennye-nuzhdy/, (Erişim Tarihi:2/5/2020).

– “Kudankulam aes istoriya”, https://inosmi.ru/world/20070627/235181.html, (Erişim Tarihi:2/5/2020)

[1] “Istoriya atomnoy promyshlennosti Rossii”, https://rosatom.ru/about-nuclear-industry/history/ ,(Erişim Tarihi:1/5/2020).

[2] “Proyekt stroitel’stva AES Akkuyu”, http://www.akkunpp.com/index.php?lang=ru, (Erişim Tarihi: 2/5/2020).

[3] “Proyekt stroitel’stva AES Akkuyu”, http://www.akkunpp.com/index.php?lang=ru, (Erişim Tarihi: 2/5/2020).

[4] “Akkuyu Nükleer Santrali”, https://www.enerjiatlasi.com/nukleer/akkuyu-nukleer-santrali.html, (Erişim Tarihi:2/5/2020).

[5] “Belorusskaya atomnaya elektrostantsiya”, https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%AD%D0%A1 (Erişim tarihi:2/5/2020)

[6] Belorusskaya Aes Rosatom, https://rosatom.ru/journalist/news/na-energobloke-2-belorusskoy-aes-nachalas-podacha-napryazheniya-na-sobstvennye-nuzhdy/, (Erişim Tarihi:2/5/2020).

[7] Kudankulam aes istoriya, https://inosmi.ru/world/20070627/235181.html, (Erişim Tarihi:2/5/2020)

Comment here