Siyasal Bilimler

İstihbarat Politikanın Neresinde?

Bu makaleyi 6 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Kürşat Mücahit Topcugil

İstihbarat, tahayyül âlemimizde vücut bulduğu gibi sadece “örtülü operasyonlardan” ibaret değildir. Suikastler, entrikalar istihbaratın yalnızca ufak bir parçasıdır. İstihbarat, malumatın toplanması, karşılaştırılması, değerlendirilmesi, analizi, birleştirilmesi ve yorumlanması sürecinin sonunda çıkan bir üründür.[1] Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi istihbarat sadece örtülü operasyonları içermez. İstihbaratın temel amacı rakip devletin/kuruluşun/birliğin; kısa ve uzun vadedeki niyetlerinin, bu niyetlerini gerçekleştirmek için ne tedbirler aldıklarının ve bu tedbirleri uygulama güç/yeteneklerinin olup olmadığının tespitidir.[2]

Tarihin eski dönemlerinden beri topluluklar/kabileler/devletler hasımlarının veya potansiyel hasımlarının hareketlerini “casusluk” yoluyla takip edip aldıkları malumatı kendi çıkarları doğrultusunda kullanmışlardır. Bununla birlikte bilinen bir düşmanın ardına düşmenin veya izini sürmenin yanında yerleşke arayışlarında keşiflerin yapılması, bölgenin coğrafi durumunun analiz edilmesi de istihbari bir harekettir.

21.YY’da teknolojinin gelişmesinin istihbarat üzerinde çok büyük etkisi oldu. İstihbaratın İngilizce karşılığı olan “Intelligence” aynı zamanda zeka ve “bilgi” anlamındadır. Önceki yüzyıllardaki toprak, demir, petrolün yerine, 21. yüzyılın stratejik kaynağı satabileceğimiz, saklayabileceğimiz ve hala elimizde tutabileceğimiz bilgi olacaktır.[3] Teknolojik ilerleme bilgiye ulaşma, bilgiyi koruma noktasında istihbaratı etkilemiştir. Belge ve evraklara ulaşmak artık eskiye nazaran daha kolay olduğu gibi belge ve evrakları korumak da aynı oranda zorlaşmıştır.

Bilgi, bilgiye ulaşmak/bilgiyi korumak, ulaşılan bilginin analizini yapmak ve rapor haline getirmek yani istihbarat, 21. yüzyılda devletlerin politikalarını şekillendirmesinde hayati önem taşımaktadır. İstihbarat uzmanları devletin kısa ve uzun vadede yaşayacağı gelişmeleri önceden okumak mecburiyetindedir. Bilgiye ulaştıktan sonra elindeki bilgiyi çeşitli aşamalardan geçerek yorumlamalı ve en sonunda rapor haline getirdiği istihbaratı askeri/siyasi karar alıcılara sunmalıdır. Siyasi karar alıcılar kendilerine sunulan raporlar kapsamında atacakları çeşitli adımların ne sonuç getireceğini dikkate alarak politika belirlemek durumundalar. Farklı konularda birçok rapor karar alıcılara sunulmak durumundadır. Mesela ülkedeki siyasi partilerin/dini grupların/örgütlerin işleyişi, yapısı, bağlantıları, geçmişte yaptıkları ve gelecekte yapması ön görülenler rapor halinde sunulup bunlar içişleri politikalarını belirlerken terörizm, sınır güvenliği gibi konular askeri politikaları ve rakip ülkelerin uluslararası arenada yapması ön görülen şeyler de dışişleri politikalarını belirlemekte yardımcı olur.

Rakip veya tehdit unsuru olabilecek bir ülkenin/kuruluşun/örgütün; geçmişi, karar alıcıları, gücü, hedefleri gelecek projeksiyonunda o kuruluşun neler yapabileceği hakkında bir analiz ve rapor ortaya çıkarır. İşte bu analiz ve raporlar dikkate alınmadan gerçekleştirilen politikaların sağlıklı olacağı beklenemez. Tam da bu yüzden istihbarat politikanın merkezindedir.

İnsanlar haftalık, aylık hedeflerle yaşarken, devletler 5-10 ve bazıları 30-50 yıllık perspektiflerle yönetilirler.[4] Uzun vadeli planları olan devletler, bu planlarını uygulamak için bir strateji çizerler ve bu stratejiye göre hareket ederler. Süreci/süreçleri kontrol eden yetkililer “milli hedeflere” giden yolda karşılarına çıkacak tehditlere hazırlıklı olmalıdır. Uzun ve kısa vadeli hedeflere devleti ulaştırmak isteyen politikacılar, bu yolda istihbarat biliminden faydalanmazlarsa devletin çıkarlarını koruyamazlar.

Çok kutuplu uluslararası sistemde devletlerin “milli hedefleri” diğer devletler için tehdit oluşturabilir. Her devlet kendi çıkarlarını ve istikrarlı politikasını sürdürebilmek adına içerden ve dışardan gelecek olası kriz/tehdit/manipülasyona karşı savunma mekanizması geliştirebilmek adına istihbaratı önemsemek zorundadır. Bununla beraber istihbarat uzmanları da devletin çıkarları doğrultusunda sadakatle görev yapmalıdır. Her ikisinden biri görevini yerine getirmediği takdirde devlet zafiyet yaşar.

Devletin her konuda yaptığı iş ve atacağı adımlar hakkında istihbarat toplaması gerekir. Sadece dışişleri ve içişleri değil; şehircilikten tarıma kadar her konuda politika üretilirken bu politikaların doğruluğunu/yanlışlığını, getirisini/götürüsünü hesap edebilmek ve bu politika aşamaları uygulanırken oluşabilecek tehditleri önceden tahmin edebilmek adına istihbarata ihtiyaç vardır.

Devletlerin en önemli savunma mekanizması olan istihbarat, tüm aşamalarıyla beraber politikanın en önemli parçası ve politikacının elindeki verilerin en önemli kaynağıdır.

 

 

 

[1] Intelligence Threat Handbook, Unclassifed inter agency OPSEC Support Staff, Mayıs 1996, 2, 1. (İstihbaratın aşamaları bunlardır)

[2] Muazzez Şenel ve Turhan Şenel, İstihbarat ve Genel Güvenlik Konularımız, Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları, 3. Baskı, Ankara 1997, s. 32

[3] Sait Yılmaz, 21. Yüzyılda İstihbarat, İstihbarat Araştırmaları Merkezi, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü

[4] Ümit Özdağ, İstihbarat Teorisi, 14. Baskı, Kripto Yayınları, 2020, s. 36

Comment here