Siyasal Bilimler

Başat Güç (Dominant Power)

Bu makaleyi 4 dakikada okuyabilirsiniz

 

 

Hazırlayan: Zeynep ER*
Polonya asıllı siyaset bilimci George Modelski tarafından 20. yüzyılın ortalarında ortaya atılan bu kurama göre, 15. yüzyıldan itibaren dünya tarihi, belirli devletlerin belirli bir süreyle yeryüzünde üstün duruma (Başat Güç) gelmeleri ve bu statüyü kaybetmeleri zincir içinde bu güne doğru akmaktadır.[SANDER, Oral, Siyasi Tarihi(İlk çağlardan günümüze) İmge kitapevi] Modelski, bu başat güç durumuna yükseliş ve bu statüyü kaybedişin hemen hemen yüz yıl sürdüğünü söyler. Bu yüz yıllık süreç içerisinde başat güce meydan okuyan başka bir devlet (Challenger)ortaya çıkar. Bu savaş, yeni başat gücü belirleyecektir. Ancak mücadelede kârlı olan genellikle başat güç ya da meydan okuyan değil üçüncü bir devlettir. ki buna ABD örneğini verebiliriz. 19. yüzyılda başat güç konumundaki İngiltere’ye meydan okuyan Almanya, İkinci Dünya Savaşı’na neden olmuş ve bu savaştan mağlup ayrılmıştı. Ancak İngiltere de gücünü kaybetmişti ve savaşa sonradan dahil olan ABD, başat güç haline gelmiştiModelski 15. yüzyıldan itibaren başat güç konumuna gelen devletleri incelemiştir. Buna göre 15.yüzyılda bu statüyü elinde bulunduran Portekiz iken 16. yüzyılda başat güç konumuna İspanya gelmişti. (Bu dönem Osmanlı Devleti’nin en parlak dönemi olduğu, gerek ekonomik gerekse de askeri güç olarak üstün durumda olduğu halde başat güç olarak anılmamasının nedeni Akdeniz’in ve Kızıldeniz’in ötesine geçmemiş olmasaydı. Lakin Modelski’nin kuramına göre başat güç olmadaki en önemli etken okyanuslara egemen olmaktır.) Bu statüyü 17. yüzyılda Hollanda, 18. yüzyılda Fransa, 19.yüzyılda İngiltere elinde bulundurmuştu ve yukarıda da değindiğim gibi İngiltere’den sonra ABD başat güç haline geldi. ABD’nin statüsüne meydan okuyan ise SSCB olmuştu. Dünyanın da ötesine, uzaya taşınan bu mücadele, SSCB’nin yıkılması ile sona ermişti. ABD ile mücadelede SSCB’yi aratmayan Rusya, bu mücadeleye devam etmekte. Bu mücadeleye adım adım katılan diğer bir devlet ise Çin.
Bir yüzyılı neredeyse doldurmak üzere olan ABD, bu kurama göre başat güç olma sürecinin sonuna geldiği düşünülüyor. Ancak dünyayı saran ve yeni dünya sistemini ve bu alandaki beklentileri kökten değiştireceği düşünülen Koronavirüs pandemisi bu gücü hangi eksende değiştirecek merak konusu. İlerleyen yazılarda 15. yüzyıldan günümüze yeryüzüne egemen olan başat güçlere ayrıntılı bir biçimde değinmeye çalışacağım.

*İstanbul Üniversitesi /Siyaset Bilmi ve Uluslararası İlişkiler

Comment here