Kitap İncelemesi

“Türkler Ve İslamiyet İlk Müslüman Türk Devleti: Samaniler” Kitap İncelemesi

Bu makaleyi 7 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Batuhan Taşkın

Aydın USTA, ‘Türkler ve İslamiyet İlk Müslüman Türk Devleti: SAMANİLER’, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2020.

 

Türklerin İslamiyet’i kabul edişleri hem Dünya, hem de Türk tarihinde önemli bir husus oluşturduğu gibi aynı zamanda İslamiyet’e nasıl geçtikleri konusunda da farklı görüşlerin ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Bu yazımda tanıtımı yapacağım ‘Türkler ve İslamiyet İlk Müslüman Türk Devleti: Samaniler’ adlı eserde ise geçmişten günümüze Türklerin İslamiyet’e geçiş süreçlerindeki ‘kılıç zoruyla mı?’ veyahut ‘kendi istekleri doğrultusunda mı?’ olduğu algısına farklı bir bakış açısı ile yaklaşılmaya çalışıldığı gibi aynı zamanda akademik anlamda kaynaklara dayalı bir şekilde yazılmasının yanında üslup konusunda da son derece anlaşılır bir şekilde yazılmıştır.

Kitap Önsöz, Genel Türk Tarihi deyince akla gelen ilk kişilerden olana Prof. Dr. Ahmet Taşağıl’ın yazdığı Giriş ve Bibliyografya dışında VI (6) bölümden oluştuğu gibi aynı zamanda Türklerin kılıç zoruyla İslamiyet’i seçtiği görüşünü savunanların öne sürdüğü Talekan ve Cüzcan Olaylarıyla alakalı ana kaynaklar da bulunan bilgilerin hem tercümesi, hem de orijinal kısımlarının verildiği bir bölümde bulunmaktadır. Bunun dışında yazar eserine Metinlerin Tahlili ve Zorla Din Değiştirme Üzerine adlı yazdığı bölümde ise tarihi olaylarda ana kaynakların önemini dile getirirken aynı zamanda o dönemde yazılmış farklı ana kaynakların mukayeseli bir şekilde taranarak tarihi olayların yazılmasına da dikkat çekmiştir.

Kitabı genel olarak incelediğimiz vakit Hz. Peygamber’in Mekke’den Medine’ye hicretiyle kurulmuş olan İslam Devleti’nin Hz. Peygamber’in vefatına yakın başlayan ve kendisinin vefat etmesinden sonra başa gelen halifelerin direktifleri doğrultusunda Arap yarımadasının dışında başlayan İslam fetihleriyle beraber dönemin güçlü devletlerinden olan lakin Bizans ile uzun süren savaşlar neticesinde oldukça zayıflayan Sasani Devleti’nin yıkılışıyla beraber Müslüman Arapların ve Türklerin bir nevi sınır komşusu olduklarına değinilmiştir. Bunun yanında Türkler ve Müslümanların sınır oldukları coğrafyanın özelliklerinin yanında Maveraünnehir ve Horasan’ın tarihi sürecinden bahsedilerek burada bulunan Türk varlığının geçmişiyle alakalı aneknotlarda verilerek daha sonraki süreçte bu coğrafyada kurulacak Samani Devletinin de ilk Müslüman Türk Devleti olması tezi doğrultusunda öne sürülerek ana kaynakların ışığında ve olayların sürecine de değinilmiştir.

Kitapta aynı zamanda İslam Devletinde yönetimi ele alan Emevi Hanedanlığının zamanın da Horasan ve Maveraünnehir seferlerinden bahsedilerek burada yaşanan sorunların ve mücadelelerin aslında doğal olduğu ve Türklerin bir yandan boyunduruk altına girdikten sonra isyan etmelerinin nedenlerini ve Emevilerin  bu isyanlara karşı ortaya koydukları tepkileri aslında Ortaçağda kurulmuş olan herhangi bir devletin ortaya koyacağı bir tepki olacağını ve aslında yaşanan bu olaylar hasebiyle Türklerin kılıç yoluyla İslamiyet’e geçti görüşünün sadece olayların o dönemin şartlarına, hukukuna veyahut devlet idaresine bakılmaksızın çağımızın gözüyle bakılmış olması hasebiyle asılsız olduğuna değinilerek aynı zamanda Türklerin kendi istekleriyle de İslamiyet’e geçmediğini ve bunun bir zaman silsilesi içinde kendiliğinden olduğuna da değinilmiştir.

Bununla beraber kitapta Horasan’da Abbasi İhtilalinin başlaması ve İslam Devletinde yönetimi ele almalarının akabinde Çinlilerin bu karışıklıklardan faydalanmak için Batı’ya doğru başlattıkları sefer neticesinde 751 senesinde meydana gelen Talas Savaşının Türkler açısından bir dönüm noktası olduğunu ve Müslümanların yanında yer alan Türklerin yavaş yavaş İslamiyet ile aralarında bulunan baskıcı bir yönetimi geride bırakarak İslamiyet ile tanışmaya başlamalarıyla beraber Abbasi Hanedanlığı döneminde İslam Devletinde ücretli askerlik yaparak şahıs şahıs Müslüman olmaya başladıklarına değinilerek aynı zamanda Abbasilerin ilerleyen zamanlarında başlayan isyanlar neticesinde Hz. Peygamber döneminden beri tek bir merkez etrafında yönetilen İslam Devletinin artık parçalanmaya başladığını ve Tevafiu’l Mülük Dönemi denilen bu dönemde İslam Devletinin doğu sınırlarında ortaya çıkan Samani Devletinin ilk Müslüman Türk Devlet olduğuna  dair ana kaynaklar ışığında verilen bilgilere de değinilmiştir.

Kısacası kitapta İslam Devletinin yönetimini sırasıyla ele alan Emevi ve Abbasi Hanedanlıkları döneminde Türklerle olan ilişkilere değinilerek 751 senesinde gerçekleşen Talas Savaşı neticesinde Türklerin Müslümanlarla olan baskıcı bir yönetimi geride bırakarak İslamiyet’i tanımaları ve ilerleyen süreçte İslam dünyasının hamiliğine büründükleri anlatılarak ne zorla, ne de istekleriyle İslamiyet’e geçmedikleri ve bu İslam’a geçiş sürecinin zamanla bir süreç içerinde olduğu anlatılmıştır.

 

 

 

 

Comment here