İncelemeKitap İncelemesi

“Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal” Kitap İncelemesi

Bu makaleyi 4 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Mehmet Eren Gür

Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2014, 520 s,

Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın kaleminden 1941 yılında çıkan eser gerek Ortaçağ tarihçileri gerek Yeniçağ tarihçileri için bir başucu kitap niteliğindedir. Eser muhteva itibariyle Osmanlı’dan önceki devletlerin teşkilâtlarını muhtasar olarak ele almaktadır. Bu devletler, Büyük Selçukîler, Anadolu Selçukîleri, Anadolu Beylikleri, İlhanîler, Karakoyunlu ve Akkoyunlular ve Memlûklerdir. Tarihi bir bütün olarak algılamadığımız zaman kimileri kitabın yeniçağ ile olan alakasını anlamayacaklardır ama tarihi bir bütün olarak algılayanlar pek tabi bu halef-selef ilişkisini anlayacaklar ve Osmanlı teşkilâtını çok daha iyi kavrayabileceklerdir. Rahmetli Uzunçarşılı da bu noktaya değinmekte, yani yukarıda sayılan bu devletlerin teşkilatlarını anlamadan Osmanlı’nın devlet teşkilâtını anlamanın imkansızlığını göstermektedir ve bunun için teşkilat tarihi serisine giriş niteliğindeki bu eseri yazmıştır. Eserin kaynakçasına baktığımızda yoğun olarak Arapça, Farsça eserleri görmekteyiz. Bu iki dili fevkalade bilen sayın Hoca, her kitabında bunu hissettirmiştir. Eserin o zamanlarda çıkmış bir Doğu Roma furyasıyla da çıktığı söylenebilir. Ord. Prof. Fuad Köprülü yazdığı Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri kitabı da işte bu tartışmanın ürünüdür. Bu iki kitap Batı’nın oryantalist anlayışına bir nevi cevaben yazılmıştır.

Eser toplamda 7 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Abbasi Hilafeti Teşkilâtına bir İcmal, ikinci bölümde Selçuk İmparatorluğu Teşkilâtı, üçüncü bölümde Anadolu Selçukîleri Teşkilâtına Bir Bakış, dördüncü bölümde Anadolu Beyliklerinde Teşkîlat, beşinci bölümde İlhanîlerde Devlet Teşkilâtı, altıncı bölümde Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerindeki Teşkilât ve son olarak Memlûklerde Devlet Teşkilâtı.

Osmanlı’yı belirli bir zamandan sonra hilafetin yegâne temsilcisi olarak algıladığımız zaman Abbasî Hilafetinin önemini idrak ediyoruz ve Osmanlı padişahlarının adetlerini daha iyi anlıyoruz. Mesela Abbasî halifeleri de aynı Osmanlı Sultanları gibi günde iki defa mehter dinlerdi. Toprak sistemi, ordu sistemi de nispeten benzerdi.

Kısa kronolojiye baktığımızda Osmanlı, direkt olarak Selçukîlerin halefi durumundadır. Uzunçarşılı, Anadolu Selçukîlerinin teşkilatını da aynı Büyük Selçukîlerdeki gibi olduğunu söylemektedir burada. İlhanîlerin, Anadolu’daki nüfuzunun yoğun olduğu bir dönemde bu büyük devletten etkilenmemek olmazdı değil mi?

Memlûklerse devlet idaresinin askerî kısmında büyük Selçukluların ve Moğolların usullerini kabul edip pek az tadilatla tatbik etmişlerdir[1].

HÜLASA

İyi bir Osmanlı Teşkilatı tarihçisi rahmetli İnalcık Hoca’nın dediği gibi 3 Doğu ve 3 Batı dilinden başka olarak selefi olan devletlerin teşkilatını da bilmelidir. İşte en muhtasar olarak her ne kadar tek kitap yeterli olmasa da muhtasar olarak bu başucu kitabı her zerresi öğrenilerek okunmalıdır.

[1] Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal,1988 s. 294,

Comment here