İnceleme

“Kadim Avrasya’nın Bozkır İmparatorlukları”

Bu makaleyi 6 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Enes Adıgüzel

Sergey Grigoryeviç Klyaştornıy – Kadim Avrasya’nın Bozkır İmparatorlukları, Tek-Esin Vakfı-Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2018, İstanbul

Bu kitabı elinize aldığınız vakit kitabın güzel bir tasarıma sahip olduğu fakat fiyatına göre de ince olduğu izlenimine kapılabilirsiniz. Bu başlangıçta benim de yaşadığım bir durumdu. Fakat bu durum sizi yanıltmasın. Çünkü Klyaştornıy’ın kitabı birçok yönden diğer Genel Türk Tarihi ile alakalı kitaplardan ayrı özellikler taşıyor. Öncelikle kitabı yazan Sergey Grigoryeviç Klyaştornıy’ın Rus Şarkiyatçısı ve Türkolog olarak Türk yazıtları ve erken dönem Orta Asya Türk tarihi alanına hâkim birisi olduğunu söylemek gerekir. Kitabın içeriği hakkında detay vermeden önce kitabın basım kalitesinin oldukça iyi olduğunu söyleyebilirim. Tek-Esin Vakfı ile Arkeoloji ve Sanat Yayınları’nın ortak bir çalışmasının ürünü olan bu kitabın hazırlanıp yayımlanmasında Zeki Velidi Togan’ın kızı İsenbike Togan ve Serkan Acar gibi önemli akademisyenler ve çevirmenler görev almıştır.

Eski Türk tarihinin Avrasya üzerinde genel bir profilini çizen bu kitap Asya Hunlarının ortaya çıkışından başlayıp X. ve XI. yüzyıllardaki Türk topluluklarına kadar geniş bir zaman dilimini kapsamaktadır. Buna rağmen okurken okuyucuyu detaylı bir siyasi tarihe ve görüşlere boğmaması okuyucunun uzun bir süre sıkılmadan kitabı okuyabilmesini mümkün kılıyor. Kitabın kapak resmindeki gibi yer yer çizimlerin bulunması, arkeolojik eserler ve yazıtların fotoğraflarının yer alması ve bazı hususların tablolarla izah edilmesi okurken kitabı ilgi çekici kılarken diğer yandan da dönem hakkında okuyucunun zihninde bir tasavvur oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Ayrıca siyasi tarih odaklı önceki bölümlerin aksine son bölümde Türklerin toplumsal yapılarına, kültür ve inanç konularına da bir başlık altında genel olarak değinmektedir. Kitabın inceliğine rağmen oldukça doyurucu malumatlar vermesi kitap hakkında zihinde oluşan ön yargının ortadan kalkmasını sağlıyor.

Kitabın arkasındaki eklerin de en az kitap kadar dolgun olduğunu söyleyebilirim. Önce Orhun, Tes, Terhin, Şine Usu, Yenisey, Bugut gibi yazıtlardan ve Kutadgu Bilig, Divan-ü Lugati’t-Türk gibi eserlerden alıntılar yer almaktadır. Bir sonraki kısımda kitapta yer alan önemli kavramların Türkçe, Rusça ve Çince yazılışları ile Pinyin sistemine göre Çince okunuşları verilmektedir. Bunun dışında en son olarak da belirtilen dönem aralığını kapsayan oldukça detaylı haritalar verilmiştir. Bu haritalarda toplulukların bulunduğu yerlerin ve hâkimiyet alanlarının yanısıra askeri harekâtların ve göç hareketlerinin tarihleriyle birlikte verilmesi toplulukların hareketlerini incelemek açısından okuyuculara ve araştırma yapanlara rehberlik etmektedir. Birçok insan için pahalı gözükebilecek bu kitap kanaatimce verilen paranın hakkını veren kıymetli bir araştırma eseridir.

Kadim Avrasya’nın Bozkır İmparatorlukları kitabı için şunu belirtmeliyim ki ele alınan bu geniş zaman aralığında Klyaştornıy daha çok uzmanlık alanı olan Orta Asya üzerinden ve Türk toplulukları ekseninde olaylara yaklaşmaktadır. Bu nedenle Doğu Avrupa’daki Türk toplulukları ve Asya’daki Çin ve Moğol toplulukları hakkında oldukça kısa bir şekilde değinmektedir. Okurken de anlaşılacağı üzere kitapta eski Türk yazıtlarında yer alan metinlere oldukça yer verilmiştir. Klyaştornıy’ın kitapta yazıtlara vurgu yapması onun Türk yazıtları üzerine yoğun çalışmalar yapmış önde gelen uzman bir Türkolog olmasından kaynaklanmaktadır. Türk ve Moğol halklarını incelerken onların oluşumları, gelişimleri ve yükselişleri üzerine odaklanması ve bunları olay ve etken zinciri ile birbiriyle bağlantılı olarak ele alması okuyucunun zihninde Eski Türk tarihinin sistematik olarak bir raya oturmasına katkı sağlamaktadır. Yer yer ilginç görüşlere de yer vererek okuyucuda ezber bozmakta ve Türklerin toplumsal yapısına farklı açılardan yaklaşımlarda bulunmaktadır. Bu kitap sadece Türklerin kurmuş oldukları devletleri değil onların mensup oldukları boyları ve oluşturdukları boy topluluklarını da ele alması açısından mühimdir. Kısacası alan hakkında kısa bir tekrar yapmak isteyenler ve genel bir okuma yaparak başlangıç yapmak isteyenler için bu kitap güzel ve kapsamlı bir seçenektir. Bu kitap okuyucunun zihninde alana dair bir fikir oluşmasını sağlamakta ve yeni bilgilere ulaşmak için bir nevi kapı aralamaktadır. Böylece bu alan hakkında okumaya yeni başlayanların zihninde oluşabilecek bazı boşlukların doldurulabilmesi için onların bu ve bunun gibi genel tarih kitaplarından sonra detaylı okumalarla takviye yapmaları gerektiğini düşünmekteyim.

Comment here