Genel

Prof.Dr. Osman Turan ve Eserleri

Bu makaleyi 11 dakikada okuyabilirsiniz

 

Hazırlayan: Berkay Aris

Prof.Dr. Osman Turan Hocamız Türk Tarih Dünyası bakımından oldukça ehemmiyetli şahsiyetlerimiz ve bilim adamlarımızdan biridir. Bu yazımızda hocamızın eserlerinden bahsedeceğiz. Lakin öncelikle hocamızın kısaca hayatına değinmek eserlerinin daha iyi anlaşılması bakımından önemli olacağı düşüncesindeyiz. 

Prof.Dr. Osman Turan 1914 yılında Trabzon’un Çaykara ilçesine bağlı olan Soğanlı Köyü’nde doğmuştur. İlkokulu Çaykara’da Ortaokulu Bayburt’ta okumuştur. Lise eğitimine ilkin Trabzon’da başlamış Ankara’da bitirmiştir. Kendisi daha sonra Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Ortaçağ bölümünde lisans okumaya başlamıştır. Bu sırada çalışkanlığı ve Türk tarihine ilgisi sayesinde Mehmed Fuat Köprülü hocanın dikkatini çekmiştir. Bu meziyetlerinden dolayı burslu olarak aynı üniversitenin doktora öğrencisi olarak seçilmiştir. Köprülü hocanın danışmanlığında hazırladığı 12 Hayvanlı Türk Tarihi teziyle Dr. Unvanı almıştır(1941). Bu çalışma Türkiye’de tarih alanında yapılan ilk doktora tezi olması bakımından önem taşımaktadır. Kısa bir dönem siyasi hayata atılan Osman Turan  1942 yılında aynı bölüme asistan olarak atanmıştır. Farsça, Arapça ve Fransızcasını geliştirmiş kaynak okumaları yapmıştır. Hocamız 1943 yılında Ortaçağ Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar çalışmasıyla doçentliğe terfi etmiştir. 1940’lı yıllarda yayınlarıyla gerek Türk gerekse Dünyanın dikkatini çekmiştir. 1949 yılında Türk Tarih Kurumu asli üyesi seçilmiş fakat daha sonra çeşitli sebeplerden ötürü üyelikten çıkarılmıştır. 1951 yılında hocamız Prof unvanı almıştır.  

1-Prof.Dr.Osman Turan- 12 Hayvanlı Türk Takvimi/Ötüken Neşriyat 

Daha önce açıkladığımız üzere adı geçen eser hocamızın 1941 yılında Dr unvanını almasını sağlamıştır. Aynı zamanda eserin ülkemiz için önemlidir. Bu çalışma Türkiye’de tarih alanında yapılan ilk doktora tezi olma özelliği taşımaktadır. Önsöz kısmında Osman Turan hocanın bu eserde danışmanlığını yapan Fuat Köprülü hocanın çalışma hakkında görüşlerini ve övgülerini görüyoruz. Daha sonra Bibliyografik İcmal bölümü göze çarpmaktadır. Bu bölümde hem Türkiye’ki hemde yurtdışındaki tetkikler ve incelemeler hakkında kısa bir değerlendirme yapılmıştır. Kaynakların tenkidi, 12 Hayvanlı Türk Takvimi’nin esasları, Türklerde Dini ve Milli günler gibi bölümlerden sonra konuya girizgah yapılmıştır. 12 Hayvanlı Türk Takvimi’nin Çinliler’de, Hintlilerde, Tibetlilerde ve Hindiçini’de anlamı ve önemi açıklanmıştır. Daha sonra 12 Hayvanlı Türk Takviminin menşei bölümüne geçilmiş ilk önce tedkiklerin neticesi sonrası bunların tenkidi yapılmıştır. Son bölüme geldiğimizde 12 Hayvanlı yılların devri vasıfları bölümü ile kitap son bulmuştur. 

2- Prof.Dr. Osman Turan- Selçuklular Zamanında Türkiye/ Ötüken Neşriyat 

Prof.Dr. Osman Turan hocamızın bu eseri ekseriyle Türkiye Selçuklu Devleti’nin siyasi tarihini ihtiva etmektedir. Kitap Türkiye Selçukluları tarihine başlarken yeni başlayanlar için bizce önem arz etmektedir. Esere girişte Osman Turan hoca Selçuklu ve Türk-İslam dünyası için önemli olan Haşişiler- Selçuklu ilişkileri, Türklerin İslamiyeti kabulü gibi konulara değinmiş bazı açıklamalar getirmiştir. Eser Anadolu Tarihinin önemli bir parçası olan bu topraklara Türk geleneğini yerleştiren Selçuklular’ın siyasi tarihini kapsamlı olarak ele alması bakımından hayli önemli bir eser olarak öne çıkmaktadır. Bu bakımlardan okunması gereken bir eser olarak ortaya çıkmaktadır. 

3-Prof.Dr.Osman Turan- Türkiyede Manevi Buhran Din Ve Laiklik- Ötüken Neşriyat 

Osman Turan Hocamızın bu eseri ülkemizdeki birtakım sorunlardan biri olan Din ve Laiklik kavramları özelinde bazı kavramları bazen karşılaştırmalar bazen açıklamalar getirerek açıkladığı bir eserdir. Medeniyetin akıbeti ve Dünya Buhranı, İslam ve Avrupa Medeniyetlerine girişimizin mukayesesi, halk ve münevverler, devletin kutsiyeti, dinin tarihi ehemmiyeti, Türklerde din hürriyeti, Osmanlı nizamı alem davası ve bugünkü sukut gibi bölümler dikkat çekmektedir ve okunması önerilmektedir. Türk yazın tarihinde önemli bir eserdir. 

4- Prof.Dr.Osman Turan- Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi- Ötüken Neşriyat 

Prof.Dr.Osman Turan hoca bu eserinde Türkler’in ilk devlet oluşturduğu yıllardan beri benimsediği dünyaya hakim olma yani o zamana kadar bilinen dünyaya hakim olma düşüncesini kapsamlı biçimde incelemiştir. Tabii bir süre sonra bu Türklüğün yanında bir de İslamiyeti yayma ülküsü eklenmiştir bu konuda kitapta etraflıca ele alınmıştır. Şu söz bizce kitapta öne çıkmaktadır: “Türklük ve İslam zat ve sıfatça öyle bir kaynaşmıştır ki İslam, Türklerin milli dini mahiyetini kazanmış bu iki unsuru birbirinden ayırmak mümkün olmamıştır”. 

5-Prof.Dr. Osman Turan- Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi- Ötüken Neşriyat 

Osman Turan hoca bu eserde Anadolu’da bulunan ve Anadolu’nun Türkleşmesinde önemli sayacağımız katkıları olan beyliklerden Saltuklular, Mengücekliler, Ahlatşahlar, Artuklular’ı ele almaktadır. Literatürde bu konuda kaynak kıtlığı düşünüldüğünde  önemli bir başucu kitabı olarak öne çıkmaktadır. Kitapta bazı noktalara dikkat çekmek gerekirse: Saltuklu Beyliği ve kuruluşu, İzzeddin Saltuk ve Gürcü Seferi, Saltuk ilinde Bayburt, Mengücek Beyliğinin başlangıcı, Mengücekliler zamanında Erzincan, Erzincan’ın iktisadi durumu ve kültür hayatı, Ahlatşahlar Beyliğinin kuruluşu, Beylik üzerinde Eyyubi tehlikesi, Ahlat’ta Türk medeniyeti, Artukular’ın ele alındığı bölüme geldiğimizde Artukluların menşei, Artuklular ve Selahaddin Eyyubi, Moğol istilası, Artuklu ilinin siyasi ve idari karakteri, iktisadi yükseliş ve şehirler kısımları dikkat çekmektedir ve okunulması önerilmektedir. 

6-Prof.Dr.Osman Turan- Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar Metin, Tercüme ve Araştırmalar- Türk Tarih Kurumu 

Prof.Dr. Osman Turan hocanın adı geçen eseri Türkiye Selçuklularına ait birtakım tarihi kaynakları ihtiva etmektedir. Bu kaynaklara örnek verecek olursak Müstevfilik Menşurları, Temliknameler, Kadılık Menşurları, İnşa ve Tuğra Menşurları, Zeamet Menşurları, Atabeglik Fermanı gibi önemli bilgi ve belgelerin tercümeleri ve açıklamaları açıklanmıştır. 

7- Prof.Dr. Osman Turan- Selçuklular Ve İslamiyet- Ötüken Neşriyat 

Prof.Dr. Osman Turan hocanın adı geçen eserinde ise genel olarak Türklerin İslamiyete girişi ve Türkler arasında İslamiyet’in yayılması, Türkler’in Anadolu’ya yerleşimi ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin kuruluşu, Türkiye Selçukluların yükselişi ve sonrasında Moğolların tahakkümüne girilişi konularından sonra hayli mühim konulara giriş yapılmıştır. Bunları şöyle sıralamak mümkündür; Türkiye Selçuklularında toprak hukuku, Selçuklu Kervansarayları, Selçuklular zamanında Sivas şehri, Reşideddin ve Türk tarihi gibi önemli meselelere parmak basılmıştır. Prof.Dr.Osman Turan hocanın önemli eserlerinden biridir. 

8- Prof.Dr.Osman Turan- Selçuklular Tarihi Ve Türk-İslam Medeniyeti- Ötüken Neşriyat 

Prof.Dr. Osman Turan hoca bu eserinde ekseriyetle Büyük Selçuklu Devleti’ne değinmiştir. 7 bölüme kadar siyasi tarihe 7. bölümde de İktisadi, içtimai, askeri, idari birtakım meselelerin yanısıra Selçuklu- Batıni, Selçuklu- Gayrimüslim ilişkilerine değinilmiş son bölümde ise Türkistan’ın etnik durumu, Türklerin İslam medeniyetinin kuruluşu ve gelişimine etkileri konularına açıklık getirilmiştir. Eser Selçukluları anlamada önem yer haiz etmektedir. 

KAYNAKÇA

SALİM KOCA, “TURAN, Osman”, TDV İslâm Ansiklopedisi, islamansiklopedisi.org.tr/turan-osman (10.04.2020)

https://www.turkocaklari.org.tr/genel-baskanlar/prof-dr-osman-turan , 10.04.2020

Turan, Osman, Selçuklular Tarihi Ve Türk İslam Medeniyeti, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2005

Comment here