GenelTıp Tarihi

Osmanlı Hekimi Şerefeddin Sabuncuoğlu

Bu makaleyi 4 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Sümeyye Bayır Taşdemir

Şerefeddin Sabuncuoğlu, Amasyalı bir tıp âlimidir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. 1465 yılında kaleme aldığı Cerrâhiyetü’l Haniyye isimli eserinde seksen üç ve 1468 yılında yazdığı Mücerrebnâme isimli eserinde 85 yaşında olduğunu belirtmesinden hareketle 1386 yılında doğduğu söylenebilir. Dedesi Mevlâna el-Hâc İlyas Bey Çelebi Sultan Mehmed’in hekimbaşısıdır.

Şerefeddin Sabuncuoğlu Amasya Darüşşifası’nda on dört yıl hekimlik yapmış olmasına rağmen hakkında yeterli bilgi günümüze ulaşmamıştır. On dört yıl boyunca birçok hastanın tedavisi, bitkiler ve ilaçlar ile uğraşan Sabuncuoğlu elbette öğrencilerde yetiştirmiştir. Fakat biz kaç öğrencisi olduğunu kimlerle ilişkisi olduğunu bilmiyoruz. Amasya Darüşşifâsı’nda yetiştirmiş olduğu bitkilerden ilaçlar yaptığını eserleriyle öğreniyoruz. Aynı zamanda yazmış olduğu eserler Osmanlı tıp dünyası için ilk olma özelliğini taşımaktadır. Yazmış olduğu Cerrahiyet’ül İlhaniyye adlı eserini Fatih Sultan Mehmed’e sunmuştur.

Osmanlı bilim dünyasında yeterince tanınmayan Sabuncuoğlu’nun adına ilk olarak İbrahim b. Abdullah’ın eserinde rastlanmıştır. Öğrencilerinden Gıyâs b. Muhammed İsfahânî’de II. Bayezid’e sunduğu eserinde Sabuncuoğlu’ndan övgü ile bahsetmiştir.

Eserlerin özellikle Arapça veya Farsça kaleme alındığı günlerde Sabuncuoğlu tıp eserlerini Türkçe kaleme almıştır. Çok fazla tanınmamasının nedenlerinden birinin bu olduğu düşünülmektedir. Ayrıca yazmış olduğu Cerrahiyetü’l Haniyye adlı eserinde herkesin anlayacağı şekilde kaleme aldığını kendisi belirtmektedir. Eserini minyatürlerle süslemiştir. Bu nedenle eserlerine sanatsal bir değer katmıştır. Hastalıkların tedavisinde kullanılan aletleri ve kullanılma şekilleri açık bir şekilde çizmiştir.

Cerrahiyyetü’l Haniyye dışında Akrâbâzîn Tercümesi ve Mücerrebnâme adında iki eseri daha mevcuttur. Akrâbâzîn Tercümesi, İsmail b. Hasan el-Cürcâni’nin Farsça yazmış olduğu Zahîre-i Hârzmşâhi adlı kitabının “Akrâbâzîn” başlıklı son bölünün tercümesidir. İlaçların formüllerinin verildiği bir kitaptır. Mücerrebnâme adlı eseri ise yapmış olduğu ilaçların hayvanlar, insanlar ve kendi üzerinde deneyimleyerek kullanışlarını ve hazırlanışını kaleme almıştır.

 

  • UZEL, İlter (1992), Şerefeddin Sabuncuoğlu – Cerrâhiyyetü’l-Hâniyye-I, TTK Yayını, Ankara.
  • UZEL, İlter (2004), Hayatı, Kişiliği ve Cerrahi Aletleri İle Sabuncuoğlu, Amasya Belediyesi Yay., Ankara.
  • UZEL, İlter (2014), Amasyalı Hekim ve Cerrah Sabuncuoğlu Şerefeddin (1385- 1470), Amasya Valiliği Yay., Ankara.
  • ÜNVER, A. Süheyl (1937), Cerrahiye-i İlhâniye, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Enstitüsü Yay., İstanbul.
  • YILDIRIM, Nuran (2008), “Sabuncuoğlu Şerefeddin”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 35, c. 358-59.

Comment here