BiyografiGenelTarih

Bekir Kütükoğlu Anısına

Bu makaleyi 9 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Fatma Sakınmaz

Büyük duayen tarihçi Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu 28 Haziran 1990 günü vefat etti. İstanbul Üniversitesi bünyesinde senelerce öğretim üyesi olarak çalışarak binlerce talebe yetiştiren, arkasında yetiştirdiği kıymetli hocalarımıza ilmî mirasını devredip ebediyete intikal etmesiyle bütün tarihçileri, akademik camiayı derin bir üzüntü içerisine sokmuştur.

Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu 1926 yılında Ürgüp’te doğdu. İlk tahsilini bu şehirde, orta öğrenimini ise Kayseri’de tamamladı. Yüksek öğrenimini tamamlamak için Yüksek Öğretmen Okulu’na girdi. 1948 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden başarıyla mezun oldu. Meslek hayatına aynı yıl Adana’da Düziçi Köy Enstitüsü’nde tarih öğretmeni olarak başladı. İstanbul’da toplanan Müsteşrikler Kongresi’ndeki vazifesi esnasında, Prof. Dr. Zeki Velidi Togan’ın dikkatini çekti. Onun çağrısı üzerine 1953’te İstanbul Üniversitesi Umumî Türk Tarihi Kürsüsü’nde asistanlığa başladı. 1954 yılında Türkiyat Enstitüsü’de müdür yardımcılığı görevinde bulundu. Aynı yıl Yeniçağ Tarihi Kürsüsü asistanlığına getirildi.

Bundan sonra yoğun bir şekilde çalışmalarına odaklanan hocamız, 1957’de “Osmanlı-Safevi Siyasi Münasebetleri (1578-1590)” başlıklı teziyle doktor ünvanı alıp, aynı konunun devamı olarak 1590-1612 yılları arası münasebetleri ele alarak 1965’te doçent oldu. 1967’de Yüksek İslam Enstitüsü’nde 2 yıl süreyle müdürlük vazifesinde bulundu. Daha sonra 1970 yılında Londra, Paris, Viyana kütüphane ve arşivlerinde mesleki araştırma ve incelemelerde bulundu. 1974 yılında “Katip Çelebi Fezlekesini’nin Kaynakları” adlı tezi ile profesör oldu. Ardından 1983’de Yeniçağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanlığı, aynı yıl Edebiyat Fakültesi İslam Araştırma Merkezi Müdürlüğü, 1990’da Tarih Bölüm Başkanlığı vazifelerinde bulundu. Ayrıca Türk Tarih Kurumu ve Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü aslî üyelikleri yaptı. Vefatına kadar da ilim yolunda azimle çalışmayı sürdürdü.

Bekir Kütükoğlu yaşamı boyunca Osmanlı tarihiyle alakalı birçok çalışma ortaya koymuştur. Bunların her birinin kıymeti ve değeri oldukça fazladır. Osmanlı-İran münasebetlerini Türkiye’de ilk ele alan kişilerden biri olması hasebiyle bu alana katkısı büyüktür. Bu alandaki araştırmalarını özellikle Osmanlı arşiv malzemesine dayanarak ortaya koymaktadır. Bunun dışında, onun araştırmalarının asıl ağırlık noktasını, Osmanlı tarih yazıcılığı ve metin neşirleri teşkil etmektedir.

Hocamızın kıymetli eserlerinden söz edecek olursak; Osmanlı tarih yazıcılığı ve kaynakları üzerine ilk çalışmaları “Müverrih Vâsıf’ın Kaynaklarından Hâkim Tarihi” adlı uzun makaleler serisi ile başlamıştır. Yeniçağ Tarihi Kürsüsü mensupları tarafından müştereken neşredilen Gelibolulu Mustafa Âli’nin “Mevâidü’n-nefâis fî Kavâidü’l-mecalis” adlı eserinin nüsha farkları onun tarafından yapılmıştır. Çeşmî-zâde Mustafa Efendi’nin Tarihi’nin tahlil ve edisyon kritiğini yapmıştır. Bu eser edisyon kritikte nasıl bir metod, yol takip edileceğini göstermesi bakımından önemlidir. Katip Çelebi Fezleke’sinin Kaynakları adlı çalışması ise tarihi metinlere kaynak teşkil eden eserlerin tespit ve neşrindeki usulleri vermesi bakımından ehemmiyetlidir. İslam Ansiklopedisi’nde “Vekâyi’nüvis” maddesi, Osmanlı tarih yazıcılığını mükemmel bir şekilde değerlendiren yazıların başında gelmektedir.

Osmanlı-İran Siyasî Münasebetleri: 1578-1590 hocamızın başta arşiv malzemesi olmak üzere Osmanlı ve İran kaynaklarını da kullanarak hazırladığı doktora tezidir. Sahasında Türkiye’de yapılmış ilk kapsamlı araştırma olan eser, Osmanlı-Safevî münasebetlerinin 16. yüzyıl sonundaki uzun savaş döneminin dikkatli bir tahlilini ortaya koyar. Bu çalışmanın devamı olan ve 1590-1612 dönemini ihtiva eden, doçentlik tezinin oluşturduğu kısmın ilavesiyle eser 1993 yılında ikinci defa neşredilmiştir.

Osmanlı tarihi hakkında yaptığı araştırmaların yanında, bazı ilmî yayın ve araştırma heyetlerinde faal olarak vazife aldı. Bu bâbda birçok yazısının yayınlandığı İslam Ansiklopedisi’nde aslî üye ve müdür olarak çalıştı. Ayrıca TDV tarafından yayınlanan İslam Ansiklopedisi’nin hazırlık çalışmalarına katıldı. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’nun Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nin neşri için kurduğu komisyonun başkanlığına da getirildi. “1001 Temel Eser” serisi kitaplarının neşrinde vazife aldı. İşinde titizliği, başarısı ve öğrencilerine yardımlarıyla bilinen Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu böylesine yoğun işlerine rağmen yurt içi ve yurt dışında kongre, sempozyum ve seminerlere katılmaktan ve takip etmekten geri kalmadı.

Yazımızın sonunu sayın Bekir Kütükoğlu hocamızın kıymetli öğrencilerinden Prof. Dr. Fikret Sarıcaoğlu ve Prof. Dr. İlhan Şahin’in onun hakkındaki sözleriyle bitirmek oldukça anlamlı olacaktır. Hem meslektaşı hem de öğrencisi olan Fikret Sarıcaoğlu hocamız şöyle demişti: “ Hocam çok yardımseverdi. Büyük bir titizlikle çalışmalarını yürütür, aynı titizlikle öğrencileriyle de ilgilenirdi. Ondan yardım isteyen kimseyi boş çevirmezdi. Yurt içi ve yurt dışından hocanın yanına gelip ondan istifade etmek isteyen çok kişi olurdu ve odası hiç boş kalmazdı. Hocamın çalışmaları ve yazdıkları az, öz ve doğrudur. Halen çalışmaları ilk tercih edilen kaynaklar arasındadır.”

İlhan Şahin ise şöyle yazıyor: “Hocamızın en önemli özelliklerinden birisi, herkese yardım elini uzatan ve bildiklerini öğretmeye çalışan bir insan olmasıydı. Bu durumu talebesi olan ve kendisiyle çalışma bahtiyarlığına eren bizler her zaman görmekteydik. Kendisinden lisans tezi ile master ve doktora yapan kimselerin tezleriyle yakınen ilgilenir, baştan sona kadar tamamını okur ve düzeltmeleri kendi kalemiyle bizzat yapardı. Bu bakımdan onun vaktiyle yaptırdığı lisans tezlerinin çoğunun, bugünkü master ve hatta doktora tezi seviyesinde olduğunu söyleyebiliriz. O, sadece etrafındaki kimselere yardım etmekle kalmaz, kendisine müracaat eden herkese büyük bir tevazu içinde yardım ederdi.”

KAYNAKÇA

Abdülkadir Özcan, “Bekir Kütükoğlu”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), (İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı, 2003), XXVII, 10.

Abdülkadir Özcan, “Bir İstanbul Beyefendisi: Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu”, İlim ve Sanat, sy. 35-36, İstanbul 1993, s. 82-84.

İlhan Şahin, “Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu”, AÜ Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi: OTAM, sy. 7, Ankara 1996, s. 479-482.

Mübahat Kütükoğlu, “Meslekdaşım Bekir Kütükoğlu”, Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991, s. 1-11.

Comment here