BiyografiDosya KonusuTarihçiler

Tayyip Gökbilgin Anısına

Bu makaleyi 8 dakikada okuyabilirsiniz

Hazırlayan: Eda Öner

Türk tarihçiliğinin önemli isimlerinden M. Tayyip Gökbilgin, 2 Haziran 1981 tarihinde ahirete intikal etti. Hocamız yetiştirdiği sayısız talebesi ile ilmi birikimini gelecek nesillere devretmiştir. Bu mirası devralmış kıymetli hocalarımız ve akademik camia onu daima hayırla yâd eder.

Tayyip Gökbilgin 1907 yılında Ordu’da doğdu. “Hocazadeler” olarak anılan ilmiye kökenli bir aileye mensup Gökbilgin, ilk tahsilini medresede tamamladı. Eğitimini Türk İstiklal Harbi’nin mütareke zamanlarında tamamlamıştı. Babasından Arapça ve hüsn-i hat dersleri aldı. O da tıpkı ailesi gibi mekteplerde ilköğretim talebelerine dersler vermiştir. 1929 yılında Erzurum’da Köy Yatı Mektebi’nde öğretmenliğe başlamıştı. Aşkale Merkez, İspir’in Kan ve Salaçur köyleri ile Çarşamba’nın merkezinde muallimlik yapmıştır.

Tayyip Gökbilgin “bilgin” soy isminin hakkını verecek bir yaşam sürmüştür. 1936 yılında, 7 yıl boyunca bulunduğu muallimlik vazifesinden ayrılıp Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi- Hungaroloji bölümüne kaydoldu. Macar dilini öğrenirken aynı zamanda yan disiplinlerde uzmanlaşmaya gayret göstermişti. Hocası L. Rasonyi’nin teşviki ile yazları Macaristan’da bulundu. Macaristan’da Keszthely ve Debrecen Yaz Üniversitelerinde bulunup sertifika sahibi oldu. Macaristan Arşivi’nde staj yapmış hatta henüz talebe iken Prof. L. Fekete’nin arşivle alakalı yazılarını tercüme edip yayınlamıştı. Tüm bunlar Tayyip Gökbilgin ’in ilim hususunda ne denli gayretli olduğunu gösterir.

Yoğun geçen lisans döneminin sonunda 1940’ta “Osmanlı Tarihinin Macarca Kaynakları” isimli mezuniyet tezi ile mezun oldu. 1942 yılında İstanbul Üniversitesi’nde asistanlık vazifesine başladı. İlk yıllar Orta Çağ Avrupa Tarihi ve Bizans Tarihi derslerini talebeye okuttu. 1943 yılında “Rumeli’de Tatarlar ve Yörükler” adlı tezi ile Yeni ve Son Çağlar Kürsüsü’nde doçentlik vazifesine başladı. Tayyip Gökbilgin çok kısa sürede başarılı bir akademisyen olmuştu. Yeniçağ Kürsüsü’ndeki görevini 1955’e kadar sürdürdü. Daha sonra Orta Çağ Kürsüsü’nde, Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile alakalı dersi 6 yıl boyunca okuttu. 1961 yılında ise Osmanlı Tarihi araştırmaları için önemli bir adım attı ve tarih bölümünde Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Kürsüsü ’nün kurulmasına öncülük etti. Emekli olduğu 1977 yılına kadar bu kürsüde kürsü başkanlığı vazifesini sürdürdü.

Tayyip Gökbilgin talebelerine karşı daima anlayışlı ve nazik davranmıştır. Gerek fakültedeki gerek öğretmenlik yaptığı zamanki talebelerini isimleriyle hatırlar onlarla yakından ilgilenirdi.

Öğrencisi kıymetli hocamız Prof. Mübahat Kütükoğlu onun için şöyle demiştir: “Yüklendiği vazifeyi muhakkak yerine getirmek isterdi. Hasta yatağında dahi, vaat ettiği bir yazıyı yazamamış olmasından duyduğu üzüntüyü dile getiriyordu.” Öyle anlaşılıyor ki Gökbilgin, tarih ilmine ömrünü adamış alim bir kimsedir. Tayyip Gökbilgin 1943 yılında Türk Tarih Kurumu üyesi seçilmişti. Tarihin çeşitli dönemlerine dair eserler üretmiş neşretmiştir. Yoğun olarak Osmanlıların kuruluşu ile Tanzimat’a kadar olan dönemi çalışmıştır. Yurt içinde ve dışında birçok kongreye, sempozyuma katılmış Avrupa’da dersler vermiştir.

Gökbilgin ‘in tarihin çeşitli dönemleri ile alakalı çalışmaları olduğu yukarıda belirtilmişti. Esasen telif faaliyetlerine öğrencilik döneminde başlamıştı. 300’ü aşkın makale, kitap, ansiklopedi maddesi ile oldukça üretken bir ilim adamı olduğu söylenebilir.

Gençliği döneminde Türk İstiklal Harbi’ne tanıklık etmiş olduğunu bilmekteyiz. Zira o dönemle alakalı “Millî Mücadele Başlarken” isimli bir eser neşretmiştir. Tarihçiliği boyunca önemli ansiklopedi maddeleri telif etmişti. Bunların çoğunluğu günümüzde de çokça istifade ettiğimiz İslam Ansiklopedisi (İA) içerisindedir. Osmanlı Medeniyeti ve Müesseseleri ile alakalı sayısız eseri ile birlikte Yeniçağ siyasi tarihi, arşiv kaynakları ile ilgili çalışmaları da yoğundur. Osmanlı tarihi çalışmaları arasından Kanuni Sultan Süleyman dönemi ile ilgili olanlar öne çıkmaktadır. İslam Ansiklopedisi’nde telif ettiği “Kanuni” maddesi bir kitap niteliğinde sayılır. Akademik yayınlarının dışında halka hitap eden yazılarını da çeşitli gazete ve dergilerde yayınlamıştır.

Tayyip Gökbilgin ‘in Yeniçağ Osmanlı tarihi alanına katkılarından bahsetmek gerekirse çalışmalarının isimlerini zikretmek bile yeterli olacaktır. Yeniçağ alanındaki çalışmalarından bazıları şunlardır:

“Macaristan’daki Türk Hâkimiyeti Devrine Ait Bazı Notlar”

 “XVII. Asır Başlarında Erdel Hâdiseleri ve Bethlen Gâbor’un Beyliğe İntihabı”

“XVI. Asır Başlarında Osmanlı Devleti Hizmetindeki Akkoyunlu Ümerası”

“Rönesans Hükümdarı Fatih”

“XVI Asır Ortalarında Osmanlı Devleti’nin Tuna Havzası ve Akdeniz Siyasetleri, Bunlar Arasında Alaka ve İrtibat, Muhtelif Veçheleri”

 “Rüstem Paşa ve Hakkındaki İthamlar”

“XVII. Asırda Osmanlı Devleti’nde Islahat İhtiyacı ve Temayülleri ve Kâtip Çelebi”

“Sokullu Mehmed Paşa’nın Bir Talimatı ve 1572 Tarihinde Bosna ile Alakadar Birkaç Vesika”,

“Venedik Devlet Arşivindeki Vesikalar Külliyatında Kanuni Sultan Süleyman Devri Belgeleri”,

“Kanuni Süleyman’ın 1566 Sigetvar Seferi Sebebleri ve Hazırlıklar”

“Kanuni Sultan Süleyman’ın Macaristan ve Avrupa Siyasetinin Sebeb ve Amilleri”

“Yeni Belgelerin Işığı Altında Kanuni Sultan Süleyman Devrinde Osmanlı Venedik Münasebetleri”

“Budin’de Türk İdaresi”

Kaynakça

Mahmut H. Şakiroğlu, “Büyük bir kaybımız Prof. M. Tayyib Gökbilgin 1907-1981”, Belleten, Cilt: XLV/2, Ekim 198, s. 551-572

Mübahat S. Kütükoğlu, “Prof. Dr. Tayyib Gökbilgin‘in Ardından“, Tarih Enstitüsü Dergisi, S 12, 1982, s. 1 – 24

Salih Tuğ, “M. Tayyib Gökbilgin”. İslam Tetkikleri Dergisi, C. VIII, S. 1-4, 1984, s.249-251

 

Comment here